Uluslararası Enerji Ajansı İcra Direktörü Fatih Birol, Pazartesi günü başkent Canberra'daki Avustralya Ulusal Basın Kulübü'nde yaptığı açıklamada, hasarın petrol sahalarının, rafinerilerin ve boru hatlarının yeniden faaliyete geçmesinin biraz zaman alacağı anlamına geldiğini söyledi.

Ortadoğu'daki üç haftadan uzun süren çatışmalar, tüm enerji tedarik zincirini alt üst etti, hayati önem taşıyan Hürmüz Boğazı'nı neredeyse tamamen kapattı ve ham petrol, doğal gaz ve yakıt fiyatlarında büyük artışlara yol açtı.

Birol, mevcut aksaklıkların etkisinin, 1970'lerdeki iki büyük petrol krizi ve Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinden sonra yaşanan 2022 doğalgaz krizinin "hepsinin bir araya getirilmesiyle" eşdeğer olduğunu söyledi.

"Sadece petrol ve doğalgaz değil, petrokimya, gübre, kükürt, helyum gibi küresel ekonominin hayati damarlarından bazılarının ticareti de sekteye uğradı ve bu durum küresel ekonomi için ciddi sonuçlar doğuracak" diyen Birol, Asya'nın bölgeden gelen ham petrole olan yoğun bağımlılığı nedeniyle bu krizin ön saflarında yer aldığını söyledi. Çin'in yakıt ihracatını kısıtlama kararıyla ilgili soruya ise, tüm dünyanın enerji kriziyle birlikte yüzleşmesi gerektiğini belirtti.

Birol, "Her ülke öncelikle kendi iç çıkarlarını gözetir, ancak böyle bir durumda, gerekçe olmaksızın ciddi ihracat kısıtlamaları getirmek, uluslararası toplumdan olumlu puanlar kazandıracak bir şey olmayabilir" ifadelerini kullandı.

Uluslararası Enerji Ajansı (UEA), Mart ayı başlarında Ortadoğu'daki savaşın neden olduğu arz şoklarını hafifletmek ve fiyat artışlarını kontrol altına almak için acil durum petrol rezervlerinden rekor düzeyde 400 milyon varil petrol salacağını duyurdu. Geçen hafta ise Paris merkezli kuruluş, enerji ithalatçılarına talebi azaltmalarına yardımcı olacak önlemler önermişti.

Birol, İran savaşının önümüzdeki günlerde ve haftalarda küresel enerji piyasalarını daha da aksatması durumunda, gerekirse ek petrol rezervlerinin piyasaya sürülebileceğini söyledi. Ancak Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiğinin neredeyse durma noktasına geldiğini belirten Birol, yakıt tedarikindeki aksamalara tek gerçek çözümün bu önemli ticaret yolunun yeniden açılması olduğunu vurguladı.

Kaynak: bloomberght

Fransa, Almanya, İtalya, Japonya, Hollanda ve İngiltere, Hürmüz Boğazı'nda deniz ulaşımı güvenliğinin sağlanmasına yönelik çabalara katkı sunmaya hazır olduklarını bildirdi. Söz konusu ülkelerin liderleri, Hürmüz Boğazı'na ilişkin ortak bir açıklama yayımladı.

Açıklamada, "İran tarafından Körfez'de silahsız ticari araçlara yönelik son saldırıları, petrol ve doğalgaz tesisleri başta olmak üzere sivil altyapılara yönelik saldırıları ve Hürmüz Boğazı'nın İran Silahlı Kuvvetleri tarafından kapatılmasını şiddetle kınıyoruz" ifadesi yer aldı.

Bölgedeki saldırılarda yaşanan tırmanıştan endişe duyulduğu belirtilen açıklamada, "İran'ı tehditlerini, mayın döşeme operasyonlarını, insansız hava aracı ve füze saldırılarını, ticari deniz ulaşımına yönelik boğazı tıkayan tüm girişimlerini durdurmaya ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin 2817 numaralı kararına uymaya çağırıyoruz" denildi.

Açıklamada, denizdeki ulaşım özgürlüğünün uluslararası hukukun temel ilkelerinden biri olduğu vurgulanarak, İran'ın eylemlerinin etkisinin küresel ölçekte hissedildiği ifade edildi.

Küresel deniz taşımacılığına yönelik bu tür müdahalelerin ve enerji tedarik zincirlerinde yaşanan aksamaların dünya barışı ve güvenliği açısından tehdit oluşturduğu belirtilen açıklamada, bölgedeki petrol ve doğalgaz tesisleri dahil olmak üzere sivil altyapılara yönelik saldırıların durdurulması çağrısı yapıldı.

Açıklamada, "Boğazda deniz ulaşımı güvenliğini sağlamak için uygun çabalara katkı sağlamaya hazırız. Hazırlık planlamasına katkı sağlayan ülkelerin taahhüdünü memnuniyetle karşılıyoruz" ifadeleri kullanıldı.

Uluslararası Enerji Ajansı'nın (UEA) koordinasyonunda petrol rezervlerinin kullanımına izin verilmesinin memnuniyetle karşılandığı belirtilen açıklamada, enerji piyasalarında istikrarın sağlanması amacıyla üretici ülkelerle işbirliği içinde üretimin artırılması dahil çeşitli adımların değerlendirileceği kaydedildi.

Açıklamada ayrıca tüm ülkelere uluslararası hukuka uyma çağrısı yapıldı.

Kaynak: bloomberght

ABD Başkanı Donald Trump Çarşamba günü yaptığı açıklamada, İran’ın Katar’ın enerji tesislerini hedef almaya devam etmesi halinde Amerika’nın “Güney Pars Doğalgaz Sahası’nın tamamını büyük bir yıkımla havaya uçuracağı” uyarısında bulundu. İsrail’in İran’daki Güney Pars Doğalgaz tesisini bombalamasının ardından Tahran, Katar’daki önemli bir enerji tesisine saldırdı. Bu durum, çatışmanın keskin bir şekilde tırmandığının sinyalini verdi ve enerji fiyatlarının fırlamasına neden oldu.

Trump, İsrail’in Güney Pars’a saldırmasından önceden haberdar olmadığını yalanlayarak, saldırının kendi yönetimi tarafından koordine edildiği ve onaylandığı yönündeki haberleri reddetti. Trump, Çarşamba gecesi yaptığı bir sosyal medya paylaşımında, “Amerika Birleşik Devletleri bu saldırı hakkında hiçbir şey bilmiyordu ve Katar ülkesinin bu saldırıyla hiçbir şekilde ilgisi yoktu, hatta böyle bir şeyin olacağından bile haberi yoktu” dedi. Trump ayrıca, İran’ın “akılsızca” Katar’a saldırmaya karar vermemesi durumunda İsrail’i Güney Pars doğalgaz sahasına yönelik saldırıları durdurmaya çağırdı. Böyle bir durumda ABD, ”İran’ın daha önce hiç görmediği veya tanık olmadığı bir güç ve kudretle Güney Pars Doğalgaz Sahası’nın tamamını havaya uçuracak.”

İran, Çarşamba günü Katar’ın Ras Laffan Sanayi Şehrine balistik füzeler fırlattı. QatarEnergy, saldırının “geniş çaplı hasara” yol açtığını ve bölgedeki yangınları kontrol altına almak için acil müdahale ekiplerinin görevlendirildiğini açıkladı. Herhangi bir can kaybı bildirilmedi. Ras Laffan, dünyanın en büyük sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ihracat tesisine ev sahipliği yapıyor.

Devlete ait QatarEnergy şirketi, saldırıların devam ettiğini ve Perşembe sabahı erken saatlerde LNG tesislerinden birkaçının füzelerle vurulduğunu, bunun da önemli yangınlara ve geniş çaplı hasara yol açtığını, hasarı kontrol altına almak için acil müdahale ekiplerinin görevlendirildiğini açıkladı. Öte yandan Reuters Perşembe günü, ABD hükümetinin Orta Doğu’ya binlerce ABD askeri konuşlandırmayı düşündüğünü ve bunun da gerginliğin daha da artması olasılığını gündeme getirdiğini bildirdi.

Gerilimler tırmanırken, dünya liderleri Ortadoğu’daki çatışmayı kontrol altına almak için çabalıyor; bu durum küresel enerji piyasalarındaki karışıklığı daha da derinleştirme endişelerini de beraberinde getiriyor.

Avrupa gerilimin azaltılması çağrısında bulunuyor
Dünyanın en büyük doğal gaz rezervine sahip olan ve İran ile Katar arasında paylaşılan Güney Pars’a yapılan saldırı, 28 Şubat’ta başlayan çatışmadan bu yana İsrail’in İran’ın doğal gaz üretim altyapısını hedef aldığı ilk olay oldu. Katar Emiri ve Trump ile yaptığı telefon görüşmelerinin ardından Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, sivil altyapıyı hedef almanın derhal durdurulması çağrısında bulundu. Perşembe günü X’te yaptığı bir paylaşımda, “Sivil altyapıyı, özellikle enerji ve su temin tesislerini hedef alan grevlere derhal moratoryum uygulanması hepimizin çıkarınadır” dedi.

Yerel medyaya göre, Almanya Dışişleri Bakanı Johann Wadephul Çarşamba günü küresel tedarik zincirlerinin aksamalarının devam etmesi halinde “en ciddi düzeyde bir kriz” yaşanabileceği uyarısında bulunarak, ABD ve İsrail’in askeri hedeflerine ulaşıldıktan sonra gerilimin azaltılması ve düşmanlıkların sona erdirilmesi yönünde bir yol izlenmesi çağrısında bulundu.

Körfez ülkeleri alarm veriyor.
Birleşik Arap Emirlikleri, İran’daki Güney Pars sahasıyla bağlantılı enerji tesislerinin hedef alınmasını “ciddi bir tırmanış” olarak nitelendirerek, “küresel enerji güvenliğine doğrudan tehdit” oluşturduğunu ve bunun ciddi çevresel sonuçlar doğuracağını belirtti. Birleşik Arap Emirlikleri Dışişleri Bakanlığı da İran’ın Habshan doğalgaz tesisini ve Bab sahasını hedef almasını  “terörist saldırı” olarak nitelendirerek,  “tehlikeli bir tırmanış” riski taşıdığını belirtti. Katar Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Majed al-Ansari, İsrail’in Güney Pars’a düzenlediği saldırıyı, bölgesel gerilimlerin tırmandığı bir dönemde “tehlikeli ve sorumsuz bir adım” olarak nitelendirdi.

Körfez ülkesi, Doha’daki İran büyükelçiliğinde görevli İranlı askeri ve güvenlik ataşeleri ile personelini “istenmeyen kişi” ilan ederek, 24 saat içinde ülkeyi terk etmelerini emretti. Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Prens Faysal bin Farhan El Suud da sert bir üslup sergileyerek, ”İran’la daha önce var olan azıcık güven tamamen yerle bir oldu” dediği bildirildi . Hem siyasi hem de siyasi olmayan yanıtların İran’a karşı masada kaldığını da sözlerine ekledi.

İran misilleme sözü verdi
İran İslam Devrim Muhafızları Ordusu Çarşamba günü düşmanlıkları tırmandırma tehdidinde bulunarak Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar’daki petrol ve doğalgaz tesislerini hedef alacakları uyarısında bulundu. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, X adlı platformda yaptığı bir paylaşımda, İran’ın enerji altyapısına yönelik saldırıları kınayarak, bunların “kontrol edilemez sonuçlar doğurabileceğini ve kapsamının tüm dünyayı sarabileceğini” söyledi.

Küresel petrol arzının beşte birinin ve LNG ihracatının önemli bir bölümünün geçtiği hayati bir geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı’ndan geçen petrol tanker trafiği, savaşın başlamasından bu yana büyük ölçüde azaldı ve su yolu fiilen çoğu ticari gemi trafiğine kapatıldı.

Kaynak: cnbc

Altın, yatırımcıların ABD Merkez Bankası’nın politika kararı öncesinde Orta Doğu’daki çatışmanın ekonomik etkilerini değerlendirmek için beklemede kalmasıyla Çarşamba günü yatay seyretti.

OANDA kıdemli piyasa analisti Kelvin Wong, altının seyrinin “büyük ölçüde Fed’in ileriye dönük yönlendirmesine bağlı olacağını” belirterek, “Fed bu yıl bir faiz indirimi öngörmeye devam mı edecek yoksa Orta Doğu’daki bu oldukça değişken durum nedeniyle hiç indirim yapmamayı mı değerlendirecek?” dedi.

Fed’in, gün içinde açıklayacağı kararında üst üste ikinci toplantıda da faizleri sabit tutması bekleniyor.

Petrol fiyatları, İran’ın Birleşik Arap Emirlikleri’ne yönelik saldırılarının küresel arz görünümüne ilişkin endişeleri artırmasıyla varil başına 100 doların üzerinde kalmaya devam etti. Wong, “Petrol fiyatlarında kademeli bir düşüş görebiliriz ancak jeopolitik risk primi devam ederse bu durum altın için dipten alımları tetikleyebilir” dedi. Boğazın kapalı olması ham petrol fiyatlarını yüksek tutarak ulaşım ve üretim maliyetlerini artırdı ve enflasyon baskılarını güçlendirdi. Enflasyon ortamı genellikle altını bir korunma aracı olarak desteklerken, yüksek faiz oranları getiri sağlayan varlıkları cazip hale getirerek altının çekiciliğini azaltıyor.

İsrail’in, İran’ın güvenlik şefi ve ABD-İsrail savaşının ilk gününden bu yana hedef alınan en üst düzey isim olan Ali Larijani’yi öldürmesi gerilimi daha da artırdı. Üst düzey bir İranlı yetkili, ülkenin yeni dini liderinin arabulucu ülkeler tarafından iletilen gerilimi azaltma tekliflerini reddettiğini söyledi.

Bu arada Birleşik Krallık, Euro Bölgesi, Japonya, Kanada, İsviçre ve İsveç merkez bankaları da İran savaşı başladıktan sonraki ilk toplantılarını bu hafta gerçekleştirecek.

Kaynak: bloomberght

Salı günü petrol fiyatları, Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemi trafiğini korumaya yönelik ABD öncülüğündeki koalisyonun geleceğine dair belirsizliğin devam etmesiyle yüzde 2’nin üzerinde yükseldi.

MST Marquee enerji araştırmaları başkanı Saul Kavonic, “Piyasa, çatışmaları tırmandırmaya devam eden sahadaki eylemlere daha çok odaklanırken, Trump yönetiminden savaşın süresi konusunda çelişkili mesajlar geliyor” dedi. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent Pazartesi günü yaptığı açıklamada, ABD’nin İran petrol tankerlerinin Hürmüz Boğazı’ndan geçmesine izin verdiğini söyledi. Wall Street Journal, yetkililere atıfta bulunarak, ABD’nin yakında boğazdan geçen gemilere eşlik edecek bir ülkeler koalisyonu kuracağını duyuracağını bildirdi. Ancak Başkan Donald Trump Pazartesi günü koalisyonun henüz tam olarak kurulmadığını ima ederek diğer ülkeleri de dahil olmaya çağırdı. Trump, bazı ülkelerin katılmak konusunda isteksiz olmasından dolayı hayal kırıklığına uğradığını da sözlerine ekledi.

Trump, basın toplantısında gazetecilere, “Bazıları çok hevesli, bazıları ise o kadar hevesli değil,” dedi. “Ve sanırım bazıları bunu yapmayacak. Sanırım yaklaşık 40 yıldır on milyarlarca dolar harcayarak koruduğumuz bir veya iki kişi bunu yapmayacak.”

ABD, müttefiklerini boğazdan geçen tanker trafiğini korumak için askeri güç göndermeye çağırdı. İran saldırılarının ardından hayati önem taşıyan bu nakliye yolundaki gemi hareketleri önemli ölçüde azaldı ve bu durum, küresel petrol arzında tarihin en büyük aksamalarından birine yol açtı. ING’nin emtia stratejisi başkanı Warren Patterson, “Petrol arzındaki aksamanın büyüklüğü, piyasanın yeterli bir çözüm bulmasını zorlaştırıyor” dedi. 

Patterson, “ABD yönetimi sigorta garantileri ve deniz refakatçiliği fikrini öne sürse de, bunların hiçbiri henüz hayata geçmedi” diye belirtti. Sözlerine ek olarak, Hürmüz Boğazı‘ndan ticari gemilere eşlik etmenin, donanma gemilerini saldırılara karşı savunmasız bırakacağını, bu nedenle ABD’nin, İran’ın gemilere saldırı düzenleme kabiliyetinin zayıfladığını hissedene kadar bu tür bir eylemden kaçınabileceğini belirtti.

Umman ve İran arasında yer alan boğaz, küresel petrol ticareti için hayati bir arter görevi görüyor. Enerji danışmanlık firması Kpler’e göre, 2025 yılında günde yaklaşık 13 milyon varil petrol bu boğazdan geçti ve bu da deniz yoluyla taşınan tüm ham petrol akışının yaklaşık %31′ini temsil ediyor.

Kaynak: cnbc

UEA'nın açıklamasına göre, kurumun 32 üye ülkesinin 400 milyon varillik stratejik petrol rezervinin piyasanın kullanımına açılmasına ilişkin 11 Mart'ta anlaşmaya varmasının ardından, ülkeler bireysel uygulama planlarını UEA'ya sundu.

Bu kapsamda, söz konusu acil durum stokları kısa sürede piyasaya sürülecek. Ülkelerin planlarına göre, Asya-Okyanusya'daki UEA üyesi ülkeler stoklarını piyasaya "hemen" sunacak. Amerika kıtası ve Avrupa'daki UEA üyesi ülkelerin stokları ise bu ayın sonundan itibaren piyasaya verilmeye başlanacak.

UEA üyesi ülkelerin piyasanın kullanımına açmak üzere anlaşmaya vardığı toplam 400 milyon varillik acil durum petrol stokunun yüzde 72'sini ham petrol, yüzde 28'ini ise petrol ürünleri oluşturuyor.

Bu stokların 172,2 milyon varilini ABD'nin stratejik petrol rezervleri oluştururken, Asya-Okyanusya ülkelerinin stratejik petrol rezervlerinden 66,8 milyon varil, endüstri stoklarından ise 41,8 milyon varil piyasaya sürülecek.

Avrupa'nın stratejik petrol rezervlerinden ise 32,7 milyon varil, endüstri stoklarından 74,8 milyon varil serbest bırakılacak. Ayrıca, Kanada'nın yerli üreticilerinden sağlayacağı 23,6 milyon varil petrol de söz konusu girişimi desteklemek üzere piyasanın kullanımına sunulacak.

UEA üyesi ülkelerin stratejik petrol rezervlerinden 400 milyon varili piyasaya sürme kararı

UEA Başkanı Fatih Birol, geçen hafta, üye ülkelerin 400 milyon varille kurumun tarihindeki en yüksek miktarda stratejik petrol rezervinin piyasaya sürülmesi konusunda anlaşmaya vardığını açıklamıştı.

Karar, ABD ve İsrail'in İran'a yönelik ortak saldırıları sonrası İran'ın misilleme olarak bu ülkelerle bağlantılı gemilere Hürmüz Boğazı'ndan geçişi fiilen kapatması ve petrol piyasalarında meydana gelen arz şokunun ardından alındı.

Dünyadaki günlük petrol talebinin yüzde 20'sinin (günlük yaklaşık 20 milyon varil) taşındığı Hürmüz Boğazı'ndan taşınan ham petrol ve petrol ürünlerinin durma noktasına gelmesi, petrol fiyatlarında sert sıçramalara yol açtı.

UEA tarihindeki 6'ncı stratejik rezerv kullanımı

IEA üye ülkelerinin koordineli şekilde acil durum petrol stoklarını piyasaya sürme kararı, 1974'te kurulan kurumun tarihinde bu kapsamdaki 6'ncı karar olma özelliğini taşıyor. Daha önceki kararlar, 1991, 2005, 2011 ve iki kez 2022'de Rusya-Ukrayna savaşı başladığında alınmıştı.

IEA üye ülkeleri, net petrol ithalatının 90 gününe eş değer miktarda acil durum petrol stoku bulundurmakla yükümlü. Bu rezervler, petrol arzında ciddi bir kesinti yaşanması durumunda talebi karşılamaya yardımcı olmak ve olası aksamalara rağmen küresel ekonominin işleyişini sağlamak amacıyla tutuluyor.

IEA üyelerinin mevcut durumdaki 1,2 milyar varili aşan acil durum stokunun yanı sıra hükümetlerin yükümlülüğü altında 600 milyon varil daha endüstri stoku bulunuyor.

Bu stoklar genellikle rafineriler ve petrol ithalatçıları da dahil olmak üzere büyük tedarikçiler tarafından tesislerde depolanıyor.

Kaynak: bloomberght

İngiltere ekonomisi Ocak ayında büyüme kaydedemedi. Açıklanan son resmi veriler, ekonominin söz konusu ayda sıfır büyüme gösterdiğini ortaya koydu.

Bu sonuç beklentilerin altında kalırken, Aralık ayında kaydedilen %0,1’lik büyümenin ardından geldi.

GSYH verilerini yayımlayan Ulusal İstatistik Ofisi (ONS), genel ekonomik görünümü “zayıf” olarak nitelendirdi.

Söz konusu veriler, ABD ve İsrail’in İran ile yaşadığı savaşın başlamasından önceki dönemi kapsıyor. Bu çatışma küresel enerji piyasalarında büyük bir şoka yol açarken, dünya ekonomileri üzerinde de zincirleme etkiler yaratma potansiyeline sahip.

Başbakan Sir Keir Starmer, çatışmanın ne kadar uzun sürerse İngiltere ekonomisi üzerindeki etkisinin de o kadar belirgin olabileceği uyarısında bulundu.

İşçi Partisi (Labour), iktidara geldiğinden bu yana ekonomiyi büyütmeyi en önemli önceliği olarak belirledi.

Maliye Bakanı Rachel Reeves ise yaptığı açıklamada şu ifadeleri kullandı:

“Ekonomik planımızın doğru olduğuna inanıyorum ancak yapılacak daha çok şey olduğunu da biliyorum.”

“Belirsizliklerle dolu bir dünyada yaşam maliyetini düşürerek, ulusal borcu azaltarak ve büyümeyi destekleyecek koşulları oluşturarak daha güçlü ve daha güvenli bir ekonomi inşa ediyoruz. Böylece ülkenin her bölgesinin daha fazla refaha ulaşmasını hedefliyoruz.”

GSYH (Gayri Safi Yurt İçi Hasıla), bir ülkedeki şirketlerin, devletin ve bireylerin gerçekleştirdiği toplam ekonomik faaliyetlerin ölçüsü olarak kabul ediliyor.

ONS verilerine göre Ocak ayında hizmet sektörü büyüme kaydetmezken, üretim sektörü %0,1 daraldı. Buna karşılık inşaat sektörü %0,2 büyüme gösterdi.

Kaynak: BBC

Petrol fiyatları perşembe günü yükseldi. İran’ın Orta Doğu genelinde petrol ve ulaşım tesislerine yönelik saldırılarını artırması, çatışmanın uzayabileceği ve Hürmüz Boğazı üzerinden petrol akışının kesintiye uğrayabileceği endişelerini güçlendirdi.

Brent petrol vadeli işlemleri 8,54 dolar (%9,28) artarak varil başına 100,52 dolara yükselirken, ABD Batı Teksas tipi ham petrolü (WTI) 7,22 dolar (%8,28) artışla 94,47 dolar seviyesine çıktı.

Brent petrol pazartesi günü varil başına 119,50 dolara kadar yükselerek 2022 ortasından bu yana en yüksek seviyesini görmüş, ancak ABD Başkanı Donald Trump’ın İran ile savaşın yakında sona erebileceğini söylemesinin ardından gerilemişti.

Çarşamba günü İran askeri komutanlığından bir sözcü ABD’ye hitaben yaptığı açıklamada, “Petrolün varil başına 200 dolar olmasına hazır olun. Çünkü petrol fiyatı bölgesel güvenliğe bağlıdır ve siz bunu istikrarsızlaştırdınız” dedi.

ING analistleri perşembe günü yaptıkları değerlendirmede, Körfez bölgesinde gerilimin azalacağına dair herhangi bir işaret bulunmadığını ve bu nedenle Hürmüz Boğazı üzerinden petrol akışındaki kesintilerin yakın vadede sona ereceğine dair bir beklenti olmadığını belirtti.

ING, “Petrol fiyatlarının kalıcı şekilde düşebilmesinin tek yolu Hürmüz Boğazı’ndan petrol akışının yeniden başlamasıdır. Bu gerçekleşmezse piyasadaki zirvelerin henüz görülmemiş olması muhtemeldir” değerlendirmesinde bulundu.

Çarşamba günü Irak Limanlar Genel Şirketi Genel Müdürü Farhan al-Fartousi, Reuters’a yaptığı açıklamada Irak kara sularında Irak yakıtı taşıyan iki yabancı petrol tankerinin kimliği belirsiz saldırganlar tarafından hedef alındığını ve gemilerin alev aldığını söyledi.

Irak güvenlik yetkililerinin ilk incelemelerine göre patlayıcı yüklü teknelerin İran’dan gelerek iki tankere saldırı düzenlediği belirlendi.

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), ABD-İsrail ile İran arasındaki savaşın ardından hızla yükselen petrol fiyatlarını dizginlemek amacıyla rekor seviyede, toplam 400 milyon varillik petrol rezervinin piyasaya sürülmesi konusunda anlaşmaya vardı. Bu miktarın büyük bölümünü ABD, Stratejik Petrol Rezervi’nden sağlayacağı 172 milyon varil ile karşılayacak.

Moomoo ANZ piyasa stratejisti Tina Teng, “IEA’nın petrol rezervlerini piyasaya sürmesi yalnızca geçici bir çözüm olabilir. Hürmüz Boğazı üzerinden petrol sevkiyatındaki kesintiler ve Orta Doğu’daki bazı ülkelerde yaşanabilecek büyük üretim duruşları uzun vadede ciddi bir arz sıkıntısına yol açabilir” dedi.

ING analistleri ise petrolün piyasaya ne kadar hızlı ulaşabileceği ve Hürmüz Boğazı’ndan akış yeniden başlayana kadar tüketicilerin talebini karşılamaya yeterli olup olmayacağı konusunda da endişeler bulunduğunu belirtti.

Kaynak: Reuters

Küresel enerji arz güvenliğini sağlamakla görevli Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), Orta Doğu'daki çatışmaların petrol fiyatlarını 100 doların üzerine taşımasıyla birlikte "en güçlü" kozunu masaya sürüyor.

Wall Street Journal'ın Salı günü konuya yakın yetkililere dayandırdığı habere göre, IEA tarihinin en büyük rezerv serbest bırakma operasyonunu planlıyor.

Söz konusu hamlenin ölçeği, piyasalara verilen mesajın ciddiyetini de ortaya koyuyor. WSJ'nin haberinde öne çıkan detaylar şunlardır:

Önerilen miktar, IEA üye ülkelerinin 2022'de Rusya-Ukrayna savaşı sırasında piyasaya sürdüğü 182 milyon varillik rekor seviyeyi de aşacak.

ABD-İsrail-İran hattındaki savaşın neden olduğu arz endişelerini gidermek ve küresel enflasyon baskısını hafifletmek.

Kritik can simidi

Hümuz Boğazı'ndaki tıkanıklık ve Suudi Arabistan ile Irak gibi dev üreticilerin zorunlu üretim kesintilerine gittiği bir ortamda, IEA'nın bu teklifi piyasalar için "kritik bir can simidi" niteliği taşıyor.

Analistler, bu ölçekteki bir müdahalenin petrol fiyatlarındaki yükseliş trendini kısa vadede kırma potansiyeline sahip olduğunu belirtiyor. Ancak operasyonun başarısı, üye ülkelerin bu devasa tahliyeye ne hızda iştirak edeceği ve bölgedeki askeri gerilimin seyrine bağlı kalacak.

Bu öneri, dün gerçekleşen G-7 Maliye Bakanları toplantısında rezervlerin serbest bırakılmasının tartışılmasından hemen sonra geldi. IEA İcra Direktörü Fatih Birol'un koordinasyonunda yürütülecek bu operasyon, Batılı müttefiklerin enerji savaşında ortak hareket etme kararlılığını simgeliyor.

Kaynak: Bloomberg HT

Petrol fiyatları salı günü %10’a kadar düşüş gösterdikten sonra kayıplarının bir kısmını telafi etti. Yatırımcılar, ABD Başkanı Donald Trump’ın Orta Doğu’daki çatışma ve kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı üzerinden petrol akışına ilişkin yaptığı açıklamaları değerlendiriyor.

Brent petrol, pazartesi günü ABD saatiyle 23.45 itibarıyla yaklaşık %4,3 düşüşle varil başına 94,62 dolar seviyesine geriledi. ABD ham petrolü ise %3,8 düşüşle yaklaşık 91 dolar civarına indi. Bu gerileme, petrol fiyatlarının pazartesi günü 100 doların üzerine yükselmesinin ardından geldi.

Trump, pazartesi günü yaptığı açıklamada İran ile yaşanan çatışmanın yakında sona erebileceğini ima ederek petrol fiyatlarının düşmesine katkı sağlamıştı. Ancak günün ilerleyen saatlerinde Tahran’ın Hürmüz Boğazı’ndan petrol akışını durdurmaya çalışması halinde “yirmi kat daha sert” bir şekilde karşılık verileceği uyarısında bulundu.

Trump, Truth Social hesabından yaptığı paylaşımda, “Eğer İran Hürmüz Boğazı’ndan petrol akışını durduracak herhangi bir şey yaparsa, şu ana kadar gördüklerinden YİRMİ KAT daha sert şekilde Amerika Birleşik Devletleri tarafından vurulacaktır” ifadelerini kullandı.

Umman ile İran arasında bulunan Hürmüz Boğazı, küresel enerji piyasaları için kritik bir geçiş noktası konumunda. Kpler verilerine göre 2025 yılında bu su yolundan yaklaşık 13 milyon varil petrol taşındı ve bu miktar dünya deniz yoluyla taşınan petrol akışının yaklaşık %31’ini oluşturdu.

Boğaz, Suudi Arabistan, İran, Irak ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi büyük Körfez üreticilerini Umman Körfezi ve Arap Denizi’ne bağlayan stratejik bir geçit niteliğinde.

Trump paylaşımında ayrıca, “Bu, Amerika Birleşik Devletleri’nin Çin’e ve Hürmüz Boğazı’nı yoğun şekilde kullanan tüm ülkelere verdiği bir hediyedir. Umarım takdir edilen bir jest olur” dedi.

Trump’ın açıklamaları, İran Dışişleri Bakanlığı sözcüsünün pazartesi günü Hürmüz Boğazı’ndan geçen petrol tankerlerinin “çok dikkatli olması gerektiği” yönündeki uyarısının ardından geldi.

Trump günün erken saatlerinde CBS News’e telefonla yaptığı açıklamada gemilerin Hürmüz Boğazı’ndan geçmeye devam ettiğini söyledi ve boğazın kontrolünü ele almayı “düşündüğünü” ifade etti.

Pazartesi günü düzenlediği bir basın toplantısında da İran’a karşı yürütülen savaşın “çok yakında” sona ereceğini ve petrol fiyatlarının düşeceğini söyledi.

Trump’ın açıklamaları enerji arzı şokuna ve petrol akışındaki kesinti riskine ilişkin endişeleri bir ölçüde yatıştırdı.

Rapidan Energy Group Başkanı Bob McNally, “Piyasada oldukça fazla iyimserlik var. Bugün petrol fiyatlarındaki sert düşüşte de bunu gördük. Eskiden buna başkanın sözlü müdahalesi derdik” dedi.

McNally’ye göre piyasa hâlâ yaşanan kesintinin boyutunu anlamaya çalışıyor. On yıllardır yatırımcılar, dünyanın en kritik petrol geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı’nın hiçbir ülke tarafından kapatılamayacağını varsayıyordu.

Boğazın gerçekten kapanmış olması “tam anlamıyla yıkıcı ve beklenmedik” bir gelişme olarak değerlendiriliyor. McNally, 1980’lerdeki gerginlik dönemlerinde bile su yolunun tamamen kapanmadığını hatırlattı.

Şimdilik piyasalar durumun uzun sürmeyeceğine ve Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğinin sonunda yeniden normale döneceğine bahis oynuyor.

Trump’ın açıklamaları piyasaları bir miktar rahatlatmış olsa da Lipow Oil Associates Başkanı Andy Lipow, kesin sonuçlara varmak için henüz erken olduğunu söyledi.

Lipow, “İran’ın başkanın açıklamalarına nasıl yanıt vereceğini ve önümüzdeki saatlerde herhangi bir petrol altyapısına saldırı düzenleyip düzenlemeyeceğini görmek zorundayız” dedi.

Öte yandan G7 ülkelerinin enerji bakanlarının, İran savaşının yol açtığı arz kesintilerini hafifletmek amacıyla acil petrol rezervlerinin piyasaya sürülmesini görüşmek üzere günün ilerleyen saatlerinde çevrim içi bir toplantı yapmaları bekleniyor.

CNBC’ye konuşan kaynaklara göre bu görüşmeler, pazartesi günü yapılan G7 maliye bakanları toplantısının ardından geldi. Toplantıda stratejik rezervlerin kullanılması seçeneği değerlendirilmiş ancak henüz kesin bir karar alınmamıştı.

Kaynaklar üye ülkeler arasındaki görüşmelerin “olumlu” geçtiğini ve koordineli bir rezerv salımının muhtemelen enerji bakanlarının toplantısının ardından gerçekleşebileceğini belirtti.

ABD’nin, toplam 1,2 milyar varillik G7 rezervlerinin yaklaşık %25 ila %30’una denk gelen 300 ila 400 milyon varillik ortak bir rezerv salımını uygun gördüğü ifade ediliyor.

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) İcra Direktörü Fatih Birol da pazartesi günü yaptığı açıklamada, Fransa’nın daveti üzerine G7 maliye bakanları toplantısına katılarak küresel ekonomik görünüm ve Orta Doğu’daki tırmanan çatışmayı değerlendirdiklerini söyledi.

Birol, “IEA’nın acil petrol stoklarını piyasaya sunmak da dahil olmak üzere mevcut tüm seçenekleri ele aldık” dedi.

IEA üyesi ülkelerin kamuya ait acil durum petrol stoklarının toplamı 1,2 milyar varilin üzerinde bulunuyor. Buna ek olarak hükümet zorunluluğu kapsamında enerji şirketleri tarafından tutulan yaklaşık 600 milyon varillik sektör stokları da mevcut.

Birol ayrıca Suudi Arabistan, Brezilya, Hindistan, Azerbaycan ve Singapur’daki mevkidaşları dahil olmak üzere dünya genelindeki enerji bakanlarıyla yakın temas halinde olduğunu belirtti.

Kaynak: cnbc

CW Enerji (CWENE) hissesi son dönemde yaklaşık 29–33 TL bandında hareket etmekte ve özellikle 48 TL zirvesinden sonra ciddi bir düzeltme sürecine girmiş durumda. Mart 2026 itibarıyla fiyatın 29,5 TL civarında dengelenmeye çalıştığı görülüyor. Teknik açıdan bakıldığında kısa vadede kararsız bir görünüm hâkim olsa da orta vadeli göstergelerde toparlanma sinyalleri oluşmaya başlamış durumda. Hareketli ortalamaların bir kısmı al sinyali üretirken, RSI göstergesi 50–60 bandında seyrederek ne aşırı alım ne de aşırı satım bölgesinde bulunuyor; bu da hissede yukarı yönlü potansiyel olduğunu ancak güçlü bir momentum henüz oluşmadığını gösteriyor. MACD göstergesinin al sinyali üretmesi ise orta vadeli toparlanma ihtimalini destekliyor. Teknik seviyelerde 28 TL önemli bir kısa vadeli destek olarak öne çıkarken, 27,5 TL altına sarkılması durumunda satış baskısı artabilir; yukarıda ise 32–33 TL bandı güçlü direnç bölgesi olup, bu seviyenin aşılması hâlinde 35 TL ve üzeri hareketler trendin güçlenmesine işaret edebilir.

Temel analiz tarafında şirketin yaklaşık 15 civarındaki F/K oranı aşırı pahalı olmadığını gösterirken, %19 civarındaki FAVÖK marjı operasyonel olarak güçlü bir yapıya işaret etmektedir. Faaliyet gösterdiği güneş enerjisi sektörü ise uzun vadede büyüme potansiyeli yüksek bir alan olup, özellikle yenilenebilir enerjiye yönelik küresel talep artışı şirket açısından önemli bir fırsat sunmaktadır. Ayrıca bazı aracı kurumların 44–45 TL civarında hedef fiyatlar vermesi, mevcut seviyelere göre yukarı yönlü potansiyelin hâlen bulunduğunu göstermektedir. Genel olarak değerlendirildiğinde CWENE hissesi kısa vadede yatay ve dalgalı bir görünüm sergilerken, orta ve uzun vadede toparlanma potansiyeli taşıyan, ancak sabır gerektiren bir hisse olarak öne çıkmaktadır.

BIMAS hissesi güncel olarak yaklaşık 670 TL civarında işlem görmekte ve son haftalarda 620–700 TL bandında hareket ederek tarihi zirvesine oldukça yakın bir görünüm sergilemektedir. Teknik açıdan bakıldığında hisse kısa ve orta vadede yükseliş trendini korumaktadır; fiyatın 20 ve 50 günlük hareketli ortalamaların üzerinde kalması bu pozitif yapıyı desteklemektedir. Ancak RSI göstergesinin 70’in üzerine yaklaşmış olması, kısa vadede aşırı alım bölgesine girildiğini ve olası bir düzeltme riskinin arttığını göstermektedir. 700 TL seviyesi psikolojik ve teknik açıdan önemli bir direnç noktasıdır; bu seviyenin üzerinde kalıcılık sağlanması durumunda 720 TL ve üzeri yeni zirve denemeleri görülebilir. Buna karşılık 700 seviyesinin aşılamaması halinde 660 TL ve devamında 650–600 TL bandına doğru bir geri çekilme ihtimali bulunmaktadır.

Temel tarafta ise şirket güçlü finansalları ve defansif iş modeliyle öne çıkmaktadır. Özellikle son açıklanan bilançoda net kârın beklentilerin üzerinde gelmesi ve satış büyümesinin devam etmesi, hisseye olan kurumsal ilgiyi desteklemektedir. Gıda perakende sektöründe faaliyet göstermesi nedeniyle enflasyonist ortamlarda ciro büyümesini sürdürebilmesi önemli bir avantajdır. Bununla birlikte hissenin son dönemde ciddi prim yapmış olması, değerleme açısından bir miktar pahalı bulunmasına neden olmakta ve bu da kısa vadeli dalgalanma riskini artırmaktadır. Genel değerlendirmede, kısa vadede kar realizasyonu ihtimali bulunsa da orta vadeli görünüm olumlu kalmaya devam etmekte, 700 TL seviyesi ise trendin yönü açısından kritik eşik olarak öne çıkmaktadır.

AKSEN hissesi Mart 2026 itibarıyla yaklaşık 72-78 TL bandında işlem görmekte olup son dönemde güçlü bir yükseliş trendi sergilemiş ve tarihi zirve seviyelerine yakın bir bölgede fiyatlanmaktadır. Teknik açıdan bakıldığında hisse; kısa, orta ve uzun vadeli hareketli ortalamalarının üzerinde seyretmesi nedeniyle yukarı yönlü trendini korumakta ve momentum göstergeleri de genel olarak pozitif sinyaller üretmektedir. Bununla birlikte 78-79 TL aralığı önemli bir direnç bölgesi olarak öne çıkarken, bu seviyenin üzerinde kalıcı kapanışlar görülmesi durumunda 80 TL ve üzeri yeni bir yükseliş hareketi potansiyeli oluşabilir. Aşağı yönlü hareketlerde ise 71–72 TL bandı ilk destek, 68–70 TL aralığı ise daha güçlü bir trend desteği olarak izlenmelidir. Bu nedenle kısa vadede hisse zirveye yakın olması sebebiyle dalgalı bir seyir ve zaman zaman kâr realizasyonları görülebilir.

Temel açıdan değerlendirildiğinde AKSEN, döviz bazlı gelir yapısı, yurtdışı enerji yatırımları ve büyüme odaklı projeleri ile öne çıkan bir şirket konumundadır. Finansallarında kârlılık ve operasyonel büyüme devam ederken, değerleme çarpanları piyasa ortalamalarına göre ne çok ucuz ne de aşırı pahalı bir seviyededir. Özellikle Afrika ve Orta Asya’daki santral yatırımları şirketin büyüme hikayesini desteklemekte ve analistlerin orta vadeli hedef fiyatlarını mevcut seviyelerin bir miktar üzerinde tutmasına neden olmaktadır. Genel olarak değerlendirildiğinde AKSEN hissesi kısa vadede teknik olarak direnç bölgesinde dalgalanabilecek bir görünüm sunsa da orta ve uzun vadede büyüme potansiyeli taşıyan, trendi yukarı yönlü hisseler arasında yer almaya devam etmektedir.

ODAŞ (ODAS) hissesi Mart 2026 itibarıyla yaklaşık 6.0–6.3 TL bandında işlem görmekte ve son dönemde kısa vadede toparlanma sinyalleri verse de orta vadeli görünüm hâlâ temkinli bir yapı sergilemektedir. Teknik açıdan bakıldığında, hisse uzun süreli düşüş kanalından çıkma denemesi yapmakta olup özellikle 6.30 TL üzerindeki hareketler trendin güçlenmesi açısından kritik önem taşımaktadır. RSI göstergesinin 60’lı seviyelerin üzerine çıkması ve MACD’nin al sinyali üretmesi kısa vadede momentumun yukarı yönlü olduğunu gösterirken, bu seviyeler aynı zamanda aşırı alım bölgesine yaklaşılması nedeniyle dikkatli olunması gerektiğine de işaret etmektedir. 6.00 TL seviyesi kısa vadede önemli bir destek konumundayken, bu seviyenin altına sarkılması durumunda yeniden zayıflama görülebilir; yukarıda ise 6.50–6.70 TL bandı güçlü direnç bölgesi olarak öne çıkmaktadır.

Temel tarafta şirketin enerji ve madencilik faaliyetlerini bir arada yürütmesi çeşitlilik sağlasa da, gelirlerin büyük ölçüde emtia ve enerji fiyatlarına bağlı olması dalgalanmayı artırmaktadır. Son finansallarda zarar sonrası kâra geçiş olumlu bir gelişme olarak öne çıkarken, geçmiş dönemlerdeki düzensiz kârlılık yatırımcı açısından risk oluşturmaya devam etmektedir. PD/DD oranının düşük seviyelerde olması hissenin görece ucuz olduğunu düşündürse de bu durum aynı zamanda piyasanın şirkete temkinli yaklaştığını da gösterebilir. Genel olarak değerlendirildiğinde ODAŞ hissesi kısa vadede teknik olarak fırsat sunabilecek bir görünümde olsa da, orta ve uzun vadeli yatırım açısından kalıcı bir yükseliş trendinin teyidi için özellikle 6.70 TL üzerindeki hareketlerin görülmesi daha sağlıklı olacaktır.

SOKM (Şok Marketler Ticaret A.Ş.) hissesi son kapanış itibarıyla 57,10 TL seviyesinde işlem görmekte olup, kısa vadede teknik açıdan dalgalı bir görünüm sergilemektedir. Fiyatın kısa ve orta vadeli hareketli ortalamalara yakın seyretmesi piyasada yön arayışının sürdüğünü gösterirken, RSI ve benzeri momentum göstergelerinin orta bantlarda konumlanması hissede ne aşırı alım ne de aşırı satım baskısının belirgin olmadığını işaret etmektedir. Bu teknik yapı, kısa vadede fiyatın destek ve direnç seviyeleri arasında dalgalı bir seyir izleyebileceğini düşündürmektedir. Teknik açıdan özellikle işlem hacminde görülebilecek artışlar, mevcut yatay görünümün daha belirgin bir trende dönüşmesi açısından belirleyici olabilir ve yatırımcıların bu seviyelerde oluşabilecek hacim hareketlerini yakından takip etmeleri önem taşımaktadır.

Temel açıdan değerlendirildiğinde Şok Marketler, Türkiye’de indirim marketi modelinde faaliyet gösteren önemli perakende zincirlerinden biri olup geniş mağaza ağı ve yaygın dağıtım yapısıyla sektörde güçlü bir konuma sahiptir. Şirketin faaliyetleri tüketici talebi, gıda fiyatları ve genel ekonomik koşullardan doğrudan etkilenebilmekte olup bu durum finansal performansta dönemsel dalgalanmalara neden olabilmektedir. Bununla birlikte perakende sektöründeki büyüme potansiyeli ve şirketin geniş müşteri tabanı uzun vadeli faaliyetlerini destekleyen unsurlar arasında yer almaktadır. Sektör dinamikleri, bilanço sonuçları ve tüketici talep eğilimleri hisse performansı üzerinde etkili olmaya devam etmekte olup yatırımcıların bu gelişmeleri yakından takip etmeleri önem arz etmektedir.

EREGL (Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş.) hissesi son işlemlerde yaklaşık 29,30 TL civarında işlem görmekte olup, teknik açıdan kısa vadede dalgalı ancak dengeli bir görünüm sergilemektedir. Fiyatın kısa ve orta vadeli hareketli ortalamalara yakın seyretmesi, piyasada yön arayışının devam ettiğini göstermektedir. RSI ve benzeri momentum göstergelerinin orta bantlarda konumlanması hissede ne aşırı alım ne de aşırı satım baskısının belirgin olmadığını işaret etmektedir. Bu teknik yapı, kısa vadede güçlü bir trend oluşmadan fiyatın destek ve direnç seviyeleri arasında dalgalı bir seyir izleyebileceğini düşündürmektedir. Teknik açıdan özellikle hacim tarafında görülebilecek artışlar, mevcut yatay görünümün daha belirgin bir trende dönüşmesi açısından belirleyici olabilir.

Temel açıdan değerlendirildiğinde Ereğli Demir Çelik, Türkiye’nin en büyük entegre çelik üreticilerinden biri olarak hem iç piyasada hem de ihracat tarafında önemli bir konuma sahiptir. Şirketin faaliyetleri küresel çelik fiyatları, enerji maliyetleri ve sanayi talebi gibi faktörlere doğrudan bağlı olarak dönemsel dalgalanmalar gösterebilmektedir. Bununla birlikte güçlü üretim kapasitesi ve sektör içindeki konumu şirketin uzun vadeli faaliyetlerini destekleyen önemli unsurlar arasında yer almaktadır. Çelik sektöründeki küresel talep eğilimleri ve emtia fiyatlarındaki değişimler şirket performansı üzerinde etkili olmaya devam etmekte olup yatırımcıların bu makro ve sektörel gelişmeleri yakından takip etmeleri önem arz etmektedir.

TTRAK (Türk Traktör ve Ziraat Makineleri A.Ş.) hissesi 440 TL seviyesinde işlem görmekte olup, kısa vadede teknik açıdan dalgalı bir seyir izlemektedir. Fiyat, kısa ve orta vadeli hareketli ortalamalara yakın seyretmekle birlikte belirgin bir trend yönünün oluşmadığını göstermektedir; RSI ve momentum göstergeleri orta bantlarda konumlanarak ne aşırı alım ne de aşırı satım baskısının hakim olduğunu işaret etmektedir. Bu teknik görünüm, kısa vadede güçlü bir trend oluşumunun zor olduğunu düşündürmekte, destek ve direnç seviyelerindeki hacim ve fiyat etkileşimleri yatırımcı kararlarında belirleyici olabilir. Özellikle hacimdeki olası artışlar, trendin yönünü netleştirebilir ve yatırımcıların bu dinamikleri yakından takip etmeleri önem arz etmektedir.

Temel açıdan değerlendirildiğinde Türk Traktör, Türkiye’de traktör üretimi ve tarım makineleri alanında faaliyet gösteren köklü bir sanayi şirketi olup güçlü üretim kapasitesi ve ihracat faaliyetleri ile sektörde önemli bir konuma sahiptir. Şirketin satış performansı, tarım sektöründeki talep koşullarına bağlı olarak dönemsel dalgalanmalar gösterebilmektedir; buna rağmen geniş bayi ağı ve marka bilinirliği uzun vadeli faaliyetleri destekleyen unsurlar arasında yer almaktadır. Değerleme çarpanları açısından hisse makul seviyelerde işlem görmekle birlikte, tarım sektöründeki yatırım eğilimleri, makroekonomik koşullar ve emtia fiyatlarındaki gelişmeler şirket performansı üzerinde etkili olmaya devam etmektedir ve yatırımcıların bu unsurları yakından izlemesi önemlidir.